Palliatieve sedatie is het verlagen van het bewustzijn in de laatste levensfase. Wanneer het op geen andere manier meer mogelijk is om de symptomen te verlichten, kan palliatieve sedatie een optie zijn. Het bewustzijn verlagen kan tijdelijk gebeuren (intermitterend sederen) of voortdurend (continue sedatie) als de verwachting is dat de patiënt binnen twee weken aan de ziekte zal komen te overlijden. In deze folder zal de voorlichting zich toespitsen op de continue palliatieve sedatie.

Doel

Het doel van palliatieve sedatie is het lijden ten gevolge van de ziekteverschijnselen te verlichten als dit op een andere manier niet meer goed mogelijk is. Palliatieve sedatie gebeurt met medicatie, in dit geval midazolam.Met behulp van midazolam wordt het bewustzijn verlaagd, zodat er rust ontstaat en de patiënt comfortabel is. Het sterven blijft het gevolg van de ziekte en niet van deze behandeling. Het overlijden wordt dan ook niet bespoedigd.

De beslissing

Starten met continue palliatieve sedatie is een ingrijpende beslissing die met de patiënt, naasten en verpleegkundigen door de behandelend arts wordt besproken. Palliatieve sedatie is een medische handeling. De arts is daarom gebonden aan richtlijnen en moet zorgvuldig handelen. Dat betekent ook dat de arts goed moet bepalen wat de reden en het juiste moment is voor de inzet van palliatieve sedatie.

Wat gebeurt er precies?

Palliatieve sedatie gebeurt met medicatie, in dit geval midazolam. Dit medicijn wordt onder de huid of via een bloedvat toegediend. De arts kijkt voor elke patient naar de juiste dosering. Dit verschilt per persoon en hangt af van meerdere factoren, waaronder: conditie van de patiënt, de medicijnen die de patiënt tot dan toe gebruikt heeft en ook de aard van de klachten die bestreden moeten worden. De mate van de sedatie wordt bepaald door het al dan niet bereiken van het comfort van de patiënt. Het is niet goed te voorspellen hoe lang het duurt voor het bewustzijn dusdanig is verlaagd dat het lijden voldoende is verlicht. Ook kan het voorkomen dat de patiënt na een periode van bewustzijnsdaling toch weer meer bij bewustzijn komt. Even iets bewegen of een trekking in het gezicht wil echter niet altijd zeggen dat de patiënt weer een volledig bewustzijn heeft. Wanneer het bewustzijn van een patiënt dermate verlaagd is, lijdt hij/zij naar de huidige medische inzichten niet meer, maar zijn spierreacties soms nog wel zichtbaar.

Als de patiënt weer meer bewustzijn krijgt en hier ook oncomfortabel bij is kan het medicijn, midazolam, opgehoogd worden. Het medicijn wordt dus alleen opgehoogd indien de patiënt oncomfortabel is. Soms is het nodig midazolam meerdere malen op te hogen, maar het komt ook voor dat de patiënt na start van de palliatieve sedatie comfortabel is en de dosering niet verhoogd hoeft te worden.

Het kan voorkomen dat naast midazolam ook morfine toegediend wordt. Dit is geen onderdeel van de palliatieve sedatie maar is vaak al eerder gestart bij benauwdheid en/of pijn en wordt voortgezet tijdens de palliatieve sedatie.

Overige verzorging

Wanneer continue palliatieve sedatie wordt toegepast, is een patiënt met de laatse fase van het leven bezig. Het is niet zinvol om kunstmatig vocht toe te dienen, het lichaam vraagt er niet om, het kan mogelijk zelfs het leven (onbedoeld) verlengen en vooral ook belastend zijn. Wel is het goed om de mond te blijven verzorgen. Doordat er nog wel urine geproduceerd wordt en de patiënt niet goed in staat is om de blaas zelf te legen, wordt er een urinekatheter ingebracht. Ook kan een patiënt onrustig worden wanneer hij/zij gedraaid wordt in bed. Het verzorgen van de patiënt zal doorgaan, maar de verpleegkundigen zullen afwegen, in overleg met de naasten, welke zorg noodzakelijk is om te doen, waarbij het behoud van comfort voorop staat.

Samenvatting

  • Het doel van palliatieve sedatie (het bewustzijn verlagen) is het verlichten van het lijden, veroorzaakt door symptomen ten gevolge van de ziekte.
  • Er zijn medische voorwaarden waaraan voldaan moet worden:
    • Het sterven is binnen maximaal twee weken te verwachten.
    • De symptomen zijn niet meer op een andere manier te behandelen.
  • Palliatieve sedatie is geen euthanasie: het sterven is niet het gevolg van de toegediende medicamenten, maar van de ziekte. Dit betekent dat de patiënt nog enige dagen in leven kan blijven na het starten van de palliatieve sedatie.
  • De medicamenten die toegediend worden voor de palliatieve sedatie worden niet structureel opgehoogd. Dit wordt alleen gedaan bij oncomfortabel zijn van de patiënt.
  • Eventuele vochttoediening, sondevoeding, zuurstoftoediening en overige medicamenten die niet ten behoeve van het comfort van de patiënt zijn, zullen worden gestopt.
  • Er zal een urinekatheter ingebracht worden om de onrust van een volle blaas te voorkomen.