Een behandeling met Paclitaxel (Taxol®)

Binnenkort krijgt u chemotherapie. Deze therapie bestaat uit een behandeling met het middel Paclitaxel (Taxol®).Deze folder schetst een beeld van behandeling met chemotherapie. Wat is chemotherapie? Hoe gaat zoiets in zijn werk? Wat gebeurt er met uw lichaam? En in het bijzonder bij een behandeling met Paclitaxel: Wat zijn de bijwerkingen en hoe kunt u daar het best mee omgaan?

Inhoud

Waarom chemotherapie? 2

De Paclitaxel (Taxol®)-kuur 2

Een kuur in de praktijk 2

Allergische reactie 2

Voorkomen van allergische reactie 3

Welke bijwerkingen kunnen optreden? 3

Chemotherapie 3

Gewrichts- en spierpijn 3

Invloed op het zenuwstelsel (neuropathie) 3

Haarverlies 4

Invloed op het beenmerg 4

Minder eetlust en misselijkheid 5

Bijwerkingen van de medicatie tegen misselijkheid 5

Wat u verder tegen misselijkheid kunt doen: 5

Irritatie van het bloedvat 6

Gevoelige huid 6

Vermoeidheid 7

Effect op seksualiteit en vruchtbaarheid 7

Chemotherapie en uitscheidingsproducten 7

Wanneer contact met het Amsterdam UMC, locatie VUmc 8

Neem in ieder geval contact op bij: 8

Meer informatie 8

Medicatie inname-schema 9

Waarom chemotherapie?

Doel van de chemotherapie is de kankercellen, waar die zich in het lichaam ook mogen bevinden, te vernietigen. Bij de behandeling worden bepaalde celdodende middelen in het lichaam verspreid. Het hele lichaam wordt dus aangepakt, inclusief het gezonde deel. Maar de gezonde cellen herstellen zich aanzienlijk sneller dan de kwaadaardige. En daar maakt de chemotherapie nu juist gebruik van. Ze is erop gericht om kwaadaardige cellen te vernietigen, met optimaal behoud van de gezonde cellen.

Voor het krijgen van chemotherapie moet het lichaam in goede conditie zijn. Vooral het bloed moet in orde zijn, met name de verschillende soorten bloedcellen die in het beenmerg worden aangemaakt.

Daarom wordt tijdens de behandeling steeds uw bloed gecontroleerd. Als dat niet voldoende hersteld is, of als er andere klachten zijn die een bezwaar vormen voor de toediening van chemotherapie, kan de oncoloog besluiten de kuur uit te stellen.

De Paclitaxel (Taxol®)-kuur

Paclitaxel wordt gewonnen uit de naalden en takjes van een boom, de Taxus baccata. Sinds 1994 wordt Paclitaxel semi-synthetisch geproduceerd.

Een Paclitaxel kuur wordt in hoge dosis éénmaal in de drie weken, of in lage dosis éénmaal per week toegediend.

Het kan zijn dat u behandeld wordt volgens een schema waarin het aantal kuren tevoren vaststaat. Ook kan het aantal kuren dat toegediend wordt verschillen, afgestemd op hoe u de chemotherapie verdraagt en de wijze waarop de tumor reageert op de behandeling.

Het is moeilijk te voorspellen of u veel of weinig last van de chemotherapie ondervindt. Sommige mensen merken nauwelijks iets van bijwerkingen. Anderen hebben een paar dagen last. Ook kan het zo zijn dat u zich de ene kuur goed voelt, en tijdens de andere kuur meer klachten heeft.

Een kuur in de praktijk

Paclitaxel wordt via een infuus toegediend. Een verpleegkundige brengt het infuus bij u in en verzorgt verder het toedienen van de chemotherapie.

De toediening van Paclitaxel duurt in het wekelijkse schema 1 uur en in het driewekelijks schema 3 uur. Het is mogelijk dat u iemand meebrengt die u gezelschap houdt.

Allergische reactie

Paclitaxel wordt opgelost in het middel Cremophor. Cremophor kan in een enkel geval een allergische reactie veroorzaken. Een allergische reactie kan de volgende klachten geven: bloeddrukdaling waardoor een gevoel van duizeligheid of flauwvallen kan ontstaan, benauwdheid, piepende ademhaling en huiduitslag.

Voorkomen van allergische reactie

Van de arts krijgt u een recept voor cetirizine en dexamethason. Een uur voor de behandelafspraak op de dagbehandeling neemt u de cetirizine 10mg in. Op ditzelfde moment neemt u ook de dexamethason in. Dexamethason krijg u alleen de eerste drie keren dat u paclitaxel krijgt. De eerste keer 8mg, de tweede keer 4mg en de derde keer 2mg, hierna krijgt u (als alles goed gaat) geen dexamethson in.

Indien u de cetirizine en dexamethason vergeten bent in te nemen dan kunt u in het ziekenhuis, via het infuus medicatie toegediend krijgen om een allergische reactie te voorkomen: Clemastine (Tavegyl), en Dexamethason.

Wees alert tijdens de toediening en waarschuw bij klachten direct een verpleegkundige.

Treden er, ondanks de maatregelen toch allergische reacties op dan zijn deze met aanvullende medicatie snel en afdoende te behandelen.

Welke bijwerkingen kunnen optreden?

Cetirizine (anti-allergie)

Cetirizine kan sufheid, slaperigheid en vermoeidheid met zich meebrengen. Meestal heeft deze medicatie geen effect op de rijvaardigheid, maar als u last heeft van sufheid, slaperigheid en/of vermoeidheid dan kunt u beter niet autorijden.

Dexamethason (Corticosteroïd)

Van Dexamethason zijn in deze dosering in het algemeen geen bijwerkingen te verwachten. Enkele patiënten kunnen op de dag van toediening een onrustig gevoel en/of warmte of roodheid in het gezicht ervaren of een hongergevoel. Sommige patiënten hebben de nacht na toediening van Dexamethason last van slapeloosheid. Daarnaast kan Dexamethason invloed hebben op uw stemming. Somberheid of opgewektheid in een mate die u niet van uzelf gewend bent, kunnen voorkomen. Ook kan uw lichaam vocht vasthouden in de weefsels met als gevolg gewichtstoename. Hierdoor kunt u een ‘voller’ gezicht krijgen. Indien u een gevoel van dorst heeft of veel moet plassen, kan dit komen door schommelingen in uw bloedsuikerspiegel. Meld dit aan uw oncoloog.

Clemastine (Tavegyl®)

Clemastine brengt in veel gevallen een gevoel van slaperigheid en sufheid teweeg. Dit gevoel kan tot 12 uur na toediening aanhouden. Ook kunnen er coördinatiestoornissen optreden. De dosering van Clemastine kan niet worden afgebouwd.

Clemastine heeft een negatieve invloed op uw rijvaardigheid.

Chemotherapie

Doordat de therapie niet alleen de kankercellen aanpakt maar ook gezonde cellen, kunt u last krijgen van bijwerkingen. Hieronder volgen de meest voorkomende bijwerkingen, steeds gekoppeld aan manieren om ze te verzachten of te voorkomen.

Gewrichts- en spierpijn

Enkele dagen na de behandeling kan gewrichtspijn, spierpijn of spierzwakte optreden. Deze klachten verdwijnen meestal binnen een week.

Invloed op het zenuwstelsel (neuropathie)

Paclitaxel kan invloed hebben op het zenuwstelsel. Dit kan zich uiten in een branderig, tintelend, pijnlijk gevoel in de handen en voeten en dan met name in de vingertoppen, in de tenen en de voetzolen. Er kan op deze plaatsen een ‘doof’ gevoel ontstaan. Deze klachten kunnen toenemen in de loop van de behandeling.

Een doof gevoel in de vingers kan allerlei handelingen bemoeilijken. Een doof gevoel in de voeten kan u het gevoel geven dat u ‘zweeft’.

Haarverlies

De behandeling die u krijgt kan haaruitval veroorzaken. De hoofdhuid kan ook gevoelig of zelfs pijnlijk worden. Niet alleen uw hoofdhaar, maar ook uw wenkbrauwen, wimpers, oksel-, lichaams- en schaambeharing kunnen uitvallen.

Het uitvallen van veel haar tegelijk wordt door de meeste mensen als erg hinderlijk en confronterend ervaren. Uw haar van te voren kort knippen, kan dan helpen. In alle gevallen is haaruitval ten gevolge van chemotherapie tijdelijk. U kunt overwegen een pruik te nemen. Bij de oncoloog kunt u een machtiging krijgen zodat u (een deel van) de kosten van de pruik kunt declareren bij uw verzekering.

Het is aan te raden, voor het haar gaat uitvallen naar de kapper te gaan. Kleur en model van de pruik kunnen dan het beste op uw eigen haar worden afgestemd.

Er zijn ook alternatieven voor een pruik, bijvoorbeeld een mutsje, hoofddoek, pet of hoed. De oncologieverpleegkundige van de dagbehandeling kan u hier informatie over geven en voorbeelden laten zien.

Ook bestaat de mogelijkheid om te proberen om uw haar te behouden door middel van het toepassen van hoofdhuidkoeling. Hierbij wordt er een kap op het hoofd geplaatst die verbonden is met een machine waar koude vloeistof door wordt gepompt. U kunt met uw behandelend arts overleggen of uw in aanmerking komt voor deze behandeling. Zie ook de website:

• https://www.geefhaareenkans.com

Aan het eind van de behandeling begint uw haar na ongeveer een maand weer te groeien. Meestal is er na enkele maanden weer een goed herstel van de haargroei. Wanneer uw

haar weer aangroeit, kan het (vaak tijdelijk) verschil tonen met uw oorspronkelijke haar. Het kan anders zijn van kleur, sluiker zijn of juist meer slag hebben.

Invloed op het beenmerg

Chemotherapie beïnvloedt niet alleen de remming van kankercellen, maar ook de productie van andere snel delende cellen, zoals de cellen in het beenmerg waaronder de erytrocyten, trombocyten en leucocyten.

Erytrocyten (rode bloedlichaampjes): zorgen voor zuurstoftransport in het lichaam. Een tekort leidt tot bloedarmoede. Klachten van moeheid, duizeligheid, bleek zien en/of kortademigheid kunnen optreden.

Trombocyten (bloedplaatjes): zijn van belang voor de bloedstolling. Te weinig trombocyten geven een verhoogde kans op bloedingen. Dat is bijvoorbeeld te merken aan ’blauwe plekken’.

Leucocyten (witte bloedcellen): spelen een rol bij de afweer. Onvoldoende leucocyten in het bloed leidt tot een verminderde weerstand. U bent dan sneller vatbaar voor infecties. Soms is het nodig dat u met antibioticum behandeld wordt.

Minder eetlust en misselijkheid

Veel mensen hebben minder trek tijdens de chemotherapie. Soms verandert de smaak, waardoor plotseling voedsel niet lekker meer kan smaken of zelfs tegenstaat. Misselijkheid kan optreden.

Irritatie van het bloedvat

Irritatie kan ontstaan rond en/of boven de insteekopening van het infuus. Dit wordt veroorzaakt door de prikkelende werking van de chemotherapie op de wand van het vat. Het bloedvat kan ontstoken raken. De huid kan rood worden en het vat kan hard en pijnlijk aanvoelen.

Gevoelige huid

Door de chemotherapie kan uw huid droog aan gaan voelen en is de huid de eerste 6 tot 12 maanden gevoeliger voor zonlicht. Eerder bestraalde huid kan reageren met pijn en roodheid.

Gevoelige mondholte

Treden er klachten op dan zijn de eerste symptomen een droge, gevoelige mond en rood mondslijmvlies. Het tandvlees en slijmvlies kan door de verminderde afweer gaan ontsteken en er kunnen blaartjes ontstaan.

U kunt een droge mond krijgen door verminderde speeksel productie en de kans op cariës neemt toe. Er kunnen kloofjes ontstaan in de lippen en mondhoeken. Het eten kan hierdoor bemoeilijkt worden.

Vermoeidheid

U kunt zich moe en futloos voelen. Slap, tot niks in staat, nergens zin in. Soms al op de eerste dag van de kuur. Vergelijkbaar met het gevoel na een griep.

Ernstige vermoeidheid kan een vervelend gevolg zijn van de chemotherapie. Tot voor kort werd vaak geadviseerd het rustig aan te doen tijdens de chemotherapie en vooral niet inspannend bezig te zijn. Uit onderzoek is nu gebleken dat dit rustig aan doen ernstige vermoeidheid niet kan voorkomen. Er is zelfs aangetoond dat bewegen tijdens de chemotherapie vermoeidheid beperkt en een positieve invloed heeft op het lichamelijke en emotioneel functioneren. Het advies is dus niet rust, maar juist bewegen.

Met bewegen wordt niet intensief sporten bedoeld maar lopen, fietsen, zwemmen, etc. Het is belangrijk te streven naar ongeveer 2,5 uur per week lichamelijk actief te zijn, bijvoorbeeld elke dag 20-30 minuten in eigen tempo. Voor iemand die al voldoet aan de streefwaarde is het advies om dit tijdens de chemotherapie ook zo lang mogelijk vol te houden.

Effect op seksualiteit en vruchtbaarheid

De menstruatie kan van slag raken. Dit kan variëren van een keer overslaan tot helemaal wegblijven. Langer bloedverlies dan normaal komt ook voor. Bij vrouwen ouder dan veertig jaar kan de menstruatie definitief wegblijven. Ook kunnen vrouwen last hebben van een droge vagina, doordat de slijmvliezen worden aangetast.

Voor zowel mannen als vrouwen is het normaal dat door vermoeidheid tijdens de behandeling, behoefte aan geslachtsgemeenschap afneemt. Vermoeidheid kan tot lang na de behandeling aanhouden.

Chemotherapie en uitscheidingsproducten

In uitscheidingsproducten kunnen nog geruime tijd resten cytostatica voorkomen. Het gaat hier om urine, ontlasting, drain- en wondvocht en bloed.

Direct contact met cytostatica of resten in uitscheidingsproducten kan voor anderen schadelijk zijn voor de gezondheid. Dit geldt speciaal voor hen die dagelijks met chemotherapie werken en is niet van toepassing voor uw naasten. Ga intimiteit dus vooral niet uit de weg!

Braaksel is alleen risicovol als de chemotherapie als tablet, capsule of drank is ingenomen, en dan tot twee uur na inname.

Er is onvoldoende onderzoek verricht om een uitspraak te kunnen doen over de aanwezigheid van resten chemotherapie in sperma en vaginaal vocht.

Na een Paclitaxel kuur zijn er gedurende twee dagen resten chemotherapie aanwezig in uitscheidingsproducten.

Wanneer contact met het Amsterdam UMC, locatie VUmc

Bij een kuur kunnen zich dus tal van ‘normale’ bijwerkingen voordoen. Deze kunnen vervelend zijn, maar vormen geen reden tot ongerustheid. Het is goed te weten dat de mate waarin de bijwerkingen optreden niets zegt over het uiteindelijk resultaat van de behandeling. Uiteraard staat u niet alleen. U kunt rekenen op de hulp en steun van het VU medisch centrum. Met vragen of problemen kunt u bij ons terecht. Doet zich iets ongewoons voor, dat u niet vertrouwt, aarzelt u dan niet om contact op te nemen met de afdeling Medische oncologie.

Neem in ieder geval contact op bij:

koorts (temperatuur boven 38,5°C)bij voorkeur rectaal of met de oor thermometer gemeten, koude rillingen, spontane blauwe plekken, aanhoudend bloedverlies, aanhoudende diarree of ontstoken mondslijmvlies. Ook bij elk ander nieuw verschijnsel waarvan u denkt dat het belangrijk kan zijn.

Meer informatie

Als u meer wilt weten of in contact wilt komen, met andere patiënten met kanker, dan kunt u zich wenden tot de adressen die u vindt in het logboek en/of bij onderstaande adressen.

• www.borstkanker.nl

Borstkanker Vereniging Nederland (BVN)

Churchilllaan 11 8e etage, 3527 GV, Utrecht

telefoon: 030-291 72 22

• https://nfk.nl/aangesloten-organisaties/longkanker-nederland

Stichting Longkanker p/a NFK, postbus 8152 - 3503 RD Utrecht

telefoon: 030- 291 60 90

Daarnaast kunt u onderstaande folders van de afdeling voorlichting van het Amsterdam UMC, locatie VUmc en van KWF Kankerbestrijding in de wachtruimte vinden of bij de verpleging opvragen:

Borstkanker

Baarmoederkanker

Longkanker

Chemotherapie

Medicatie inname-schema