Dyspareunie: Spanningsladder

Uitleg stappenplan om te leren iets pijnloos in de vagina in te brengen. Veel vrouwen met pijnklachten tijdens het vrijen reageren met het aanspannen van de bekkenbodemspieren als ze iets in willen brengen in de vagina. Dit gebeurt in reactie op een situatie die als spannend wordt ervaren. Om deze klacht te verhelpen kun je zelf thuis oefenen met situaties die deze spanningsvolle reactie op roepen, waarin je stapsgewijs leert iets naar binnen te brengen, zonder dat deze spierspanningsreactie optreedt.

Spanningsladder

Je begint met het maken van een persoonlijke spanningsladder (voor een voorbeeld, zie Figuur: Voorbeeld van een spanningsladder). Hierin geef je aan welke mate van spanning verschillende situaties en handelingen opleveren op een schaal van 0 tot 100 (0 = geheel geen spanning tot 100 = de ergste spanning die je je voor kunt stellen). Omdat iedere vrouw anders is, zal jouw spanningsladder er waarschijnlijk iets anders uitzien dan in het gegeven voorbeeld.

Het maken van deze spanningsladder kan je helpen bij de verschillende stapjes in de behandeling. Als het doel van de behandeling volgens het stappenplan is om pijnloze gemeenschap te kunnen hebben, dan is het belangrijk dat jullie thuis de omtrek van de penis in erectie opmeten. Als het doel is pijnloos een vinger, tampon of een bepaalde maat pelotte/vibrator/dildo pijnloos in te kunnen brengen meet dan hiervan de omtrek op.

Voorbeeld van een spanningsladder

Uitleg over de werking van het stappenplan

Het vermijden van een spanning oproepende situatie, zoals vaginale penetratie, levert op korte termijn voordeel op, namelijk vermijden van deze situatie voorkomt dat je verkrampt/gespannen raakt waardoor je je snel weer rustig voelt. Deze situatie wordt hieronder weergegeven in Grafiek 1.

Een groot nadeel van vermijden is dat wanneer je weer in die spanningsvolle situatie komt, de verkramping van de vaginaspieren weer in alle heftigheid optreedt. Kortom, je klachten blijven bestaan.

Grafiek 1 laat ziet wat er gebeurt wanneer steeds gestopt wordt met een spanning oproepende situatie, zoals bijvoorbeeld penetratie met de penis.

Juist door stap voor stap te oefenen met een spanning-oproepende situatie en in die situatie te blijven, zal de angst uiteindelijk afnemen (zie Grafiek 2). De eerste keer is het spannendst, de keren erna zal het steeds iets minder spannend worden. De spanning hoeft uiteindelijk niet helemaal 0 te worden om aan de volgende stap te beginnen.

Grafiek 2 geeft het verloop weer wanneer een vrouw in de spanning-oproepende situatie blijft zonder te stoppen. De spanning neemt af door de situatie steeds te herhalen, in dit voorbeeld heeft de vrouw vier keer dezelfde stap herhaald.

Als de spanning naar 30/40 is afgenomen kan de volgende stap in het stappenplan geoefend worden.

Thuis oefenen

Je begint thuis met de situatie die het minst spanning oproept, dus de stap onderin de ladder. Als je merkt dat je iets naar binnen kan brengen zonder dat je hierbij verkrampt en/of het pijn doet, zal je angst voor deze situatie afnemen (zoals in Grafiek 2).

Wanneer je merkt dat het goed gaat, dit wil zeggen, dat je zonder verkramping iets naar binnen kunt brengen, dan kunt je naar de volgende stap op jouw spanningsladder gaan. In de praktijk betekent dit meestal dat ‘de omvang’ van het voorwerp waarmee geoefend wordt, iets groter wordt. Daarom meet je voorafgaand aan het oefenen de omtrek van de verschillende stappen op en voeg je deze toe aan de derde kolom in jouw spanningsladder (zie de laatste bladzijde van dit document).

Het is van belang te leren de symptomen waar te nemen die wijzen op het ‘gaan aanspannen’ van de bekkenbodemspieren en de spieren dan weer los te laten. Hoe sneller je het aanspannen van je bekkenbodemspieren opmerkt, hoe eerder je er iets mee kunt doen. Daarom is veelvuldig oefenen van essentieel belang voor het onder de knie krijgen van deze reactie. Desgewenst oefen je eerst alleen, en als dat goed gaat kun je samen met partner oefenen. Je vindt hierna nog een voorbeeld.

Voorbeeld van een pijn-spierspanningshiërarchie van een vrouw met klachten van pijn tijdens penetratie

Opdracht

Gebruik bovenstaand schema om samen met je partner je eigen angst-spierspanning hiërarchie/stappenplan te maken. Voeg ook de opgemeten omtrek van elke stap toe.