Deze folder schetst een beeld van een behandeling met mitoxantron en prednison. Hoe gaat zoiets in zijn werk? Wat gebeurt er met uw lichaam? Wat zijn de bijwerkingen en hoe kunt u daar het best mee omgaan?

Waarom chemotherapie?

Doel van de chemotherapie is de kankercellen, waar die zich in het lichaam ook mogen bevinden, te vernietigen. Bij de behandeling worden bepaalde celdodende middelen in het lichaam verspreid.

Het hele lichaam wordt dus aangepakt, inclusief het gezonde deel. Maar de gezonde cellen herstellen zich aanzienlijk sneller dan de kwaadaardige. En daar maakt de chemotherapie nu juist gebruik van. Ze is erop gericht om kwaadaardige cellen te vernietigen, met optimaal behoud van de gezonde cellen.

Voor het krijgen van chemotherapie moet het lichaam in goede conditie zijn. Vooral het bloed moet in orde zijn, met name de verschillende soorten bloedcellen die in het beenmerg worden aangemaakt.

Daarom wordt tijdens de behandeling steeds uw bloed gecontroleerd. Als dat niet voldoende hersteld is, of als er andere klachten zijn die een bezwaar vormen voor de toediening van chemotherapie, kan de oncoloog besluiten de kuur uit te stellen.

De mitoxantron-prednison-kuur

Het aantal kuren dat toegediend wordt kan per patiënt verschillend zijn. Dit hangt samen met de wijze waarop u de chemotherapie verdraagt en de mate waarin de tumor reageert op de behandeling. Verdraagt u de chemotherapie goed en neemt de tumor in omvang af of blijft stabiel, dan zal de behandeling voortgezet worden. Veelal wordt begonnen met 3 kuren, waarna geëvalueerd wordt hoe u op de behandeling reageert.

Het is moeilijk te voorspellen of u veel of weinig last van de chemotherapie ondervindt. Sommige mensen merken nauwelijks iets van bijwerkingen. Anderen voelen zich een paar dagen niet lekker. Ook kan het zo zijn dat u zich na de ene kuur goed voelt, en na de andere kuur meer klachten heeft.

Een kuur in de praktijk

Mitoxantron wordt in deze behandeling gecombineerd met prednison, een corticosteroïd (een bijnierschorshormoon) dat ook een anti-tumorwerking heeft.

  • Mitoxantron wordt éénmaal in de 3 weken, via een infuus toegediend.
    • het middel heeft een groen/blauwe kleur.
  • De verpleegkundige brengt het infuus bij u in en verzorgt het toedienen.
    • de toediening van mitoxantron duurt ongeveer 15 minuten.
  • Het is mogelijk dat u iemand mee brengt die u gezelschap houdt.
  • Prednisontabletten neemt u doorlopend in.
    • U begint hiermee op de dag van de 1e mitoxantron toediening: 2 maal per dag 5 mg.

Schema medicatie-inname

Anti-Tumor

Dosering

Toediening

Dagelijks om

Prednisolon

1 tablet

van 5mg

via de mond

8

22 uur

Anti-misselijheid

Dosering

toediening

dag 1

dag 2

dag 3

dag 4

Ondansetron

2 tabletten

van 8mg

via infuus

of via de mond

X

Anti-misselijkheid

thuis

Metoclopramide

10 mg tablet

max. 3x daags

via de mond

X

X

X

Welke bijwerkingen kunnen optreden?

Prednison (corticosteroïd)

  • Prednison kan invloed hebben op uw stemming.
    • Somberheid of opgewektheid kunnen voorkomen in een mate die u niet van uzelf gewend bent.
  • Uw lichaam kan vocht vast houden in de weefsels met als gevolg gewichtstoename.
    • U kunt hierdoor een ‘voller’ gezicht krijgen.
  • Uw bloedsuikerspiegel kan gaan schommelen.
    • U kunt een gevoel van dorst ervaren en veel moeten plassen.
  • Gebruik van prednison kan een licht mate van botontkalking tot gevolg hebben.
  • Uw huid kan dun en gevoelig worden.
    • Bij stoten kunt u sneller blauwe plekken krijgen.

Wat kunt u doen?

Neem bij dorst en veel plassen contact op met uw oncoloog, uw bloedsuikerspiegel kan dan gecontroleerd worden. Houd uw gewicht in de gaten.

    • Wees voorzichtig: voorkom beschadigingen van de huid en stoten.
    • Na staken van de medicatie verdwijnen de bijwerkingen.

Chemotherapie

Doordat de therapie niet alleen de kankercellen aanpakt maar ook gezonde cellen, kunt u last krijgen van bijwerkingen. Hieronder volgen de meest voorkomende bijwerkingen, steeds gekoppeld aan manieren om ze te verzachten of te voorkomen.

Minder eetlust en misselijkheid

Het kan zijn dat u na de chemotherapie, een dag of een paar dagen minder trek heeft.

Soms verandert de smaak, waardoor plotseling voedsel niet lekker meer kan smaken of zelfs tegenstaat. Misselijkheid en braken kunnen optreden en verdwijnen gewoonlijk 24 uur na de behandeling.

Wat kunt u doen?

U krijgt van uw oncoloog recepten mee voor tabletten of zetpillen tegen misselijkheid.

Het is verstandig onderstaand schema te volgen, de misselijkheid is dan over het algemeen goed onder controle.

Dag 1: de dag waarop u de kuur krijgt, neemt u 2 tabletten ondansetron in of krijgt u voor de start van de chemotherapie ondansetron in het infuus.

Dag 2 tot en met 4: kunt u tot 3 maal per dag een tablet Metoclopramide 10 mg innemen.

Als u tabletten niet goed verdraagt, kunt u om zetpillen vragen.

Wanneer ondanks het volgen van dit schema, misselijkheid en/of braken onvoldoende onder controle zijn, kan in overleg met uw oncoloog het beleid worden aangepast.

Wat u verder tegen misselijkheid kunt doen

  • Zoek een rustige, frisse omgeving op, vermijd lichtprikkels en extreme geuren (kookluchtjes, parfum).
  • Probeer zoveel mogelijk rechtop te zitten. Vooral na een maaltijd is dit van belang (30 tot 40 minuten).
  • Draag comfortabele, ruim zittende kleding.
  • Gebruik regelmatig kleine maaltijden (kleine beetjes op een groot bord), eet niet te vet, te warm of te sterk gekruid voedsel.
  • Drink in ieder geval goed, tenminste anderhalve liter per dag. Sommige mensen vinden koolzuurhoudende drankjes prettig.
  • Bij aanhoudende misselijkheid kan het verlichting geven wanneer u ieder uur enkele hapjes koude yoghurt (zonder suiker) neemt.
  • Lees de informatie ‘Voeding bij kanker’ op de website van Kanker.nl
  • Zo nodig kunt u zich laten adviseren door een diëtiste van het ziekenhuis.

Bijwerkingen van de medicatie tegen misselijkheid

Ondansetron (Zofran®)

Ondansetron kan de volgende bijwerkingen veroorzaken:

  • obstipatie
  • hoofdpijn kan optreden
  • opvliegingen, een verhit gevoel in het hoofd
  • de hik.

Houd uw ontlastingspatroon in de gaten en vraag uw oncoloog zo nodig om een recept voor

een laxeermiddel.

Metoclopramide (Primperan®)

Heeft als belangrijkste bijwerking sufheid en vermoeidheid en heeft daardoor een negatieve invloed op uw rijvaardigheid! Ook kunnen een onrustig of gejaagd gevoel en trekkingen in gezichts- en nekspieren optreden (zelden).

Invloed op het beenmerg

Chemotherapie beïnvloedt niet alleen de remming van kankercellen, maar ook de productie van andere snel delende cellen, zoals de cellen in het beenmerg waaronder de erytrocyten, trombocyten en leucocyten.

  • Erytrocyten (rode bloedlichaampjes) zorgen voor zuurstoftransport in het lichaam. Een tekort leidt tot bloedarmoede. Klachten van moeheid, duizeligheid, bleek zien en/of kortademigheid kunnen optreden.
  • Trombocyten (bloedplaatjes) zijn van belang voor de bloedstolling. Te weinig trombocyten geven een verhoogde kans op bloedingen. Dat is bijvoorbeeld te merken aan ’blauwe plekken’.
  • Leucocyten (witte bloedcellen) spelen een rol bij de afweer. Onvoldoende leucocyten in het bloed leidt tot een verminderde weerstand. U bent dan sneller vatbaar voor infecties. Soms is het nodig dat u met antibioticum behandeld wordt.

Wat kunt u doen?

Zelf kunt u geen invloed uitoefenen op het herstel van het beenmerg, ook niet door voeding. Heeft u klachten zoals hierboven beschreven, meldt ze dan aan uw oncoloog.

Wat betreft een verminderde afweer kunt u, indien mogelijk contact met verkouden of grieperige mensen vermijden.

Als u denkt dat u verhoging of koorts heeft, controleer dan uw temperatuur.

    • Neem bij koorts (temperatuur boven 38,5°C onder de oksel, of met oor thermometer gemeten) contact op met de afdeling Medische oncologie.

Haaruitval

Een behandeling met mitoxantron kan matige haaruitval veroorzaken. Als de behandeling vordert, kan de kwaliteit van het haar kan achteruit gaan. Het haar wordt dunner en brosser. Heel zelden leidt de haaruitval tot kaalheid.

Wat kunt u doen?

Het haar kan kwetsbaar worden. Verzorg het haar voorzichtig met een milde shampoo en eventueel een cremespoeling en was het haar met niet te heet water. Wilt u het haar verven of een permanent nemen, overleg dan met uw kapper.

Groene verkleuring van de urine

De groen/blauwe kleur van de mitoxantron kan binnen 24 uur na toediening een groenachtige kleur aan de urine geven.

Wat kunt u doen?

De groene kleur verdwijnt na een aantal dagen vanzelf en geeft geen reden tot klachten.

Invloed op het hart

Van mitoxantron is bekend dat het boven een bepaalde totale dosis schade aan het hart veroorzaakt. Dit kan vermoeidheid, benauwdheid of een versnelde polsslag tot gevolg hebben. Om deze schade te voorkomen wordt de dosis waarbij schade optreedt niet overschreden.

Wat kunt u doen?

Wees alert op bovenstaande klachten en meld ze aan uw oncoloog.

Gevoelige mondholte

De eerste symptomen zijn een droge, gevoelige mond en rood mondslijmvlies. Het tandvlees en slijmvlies kan door de verminderde afweer gaan ontsteken en er kunnen blaartjes ontstaan. U kunt een droge mond krijgen door verminderde speekselproductie en de kans op cariës neemt toe. Er kunnen kloofjes ontstaan in de lippen en mondhoeken. Het eten kan hierdoor bemoeilijkt worden.

Wat kunt u doen?

Verzorg de mond na iedere maaltijd. Gebruik een zachte tandenborstel, tandpasta met fluoride en houten tandenstokers. Ga voorzichtig met het tandvlees om.

  • Verwijder éénmaal daags zorgvuldig alle tandplak, ook uit de ruimten tussen de tanden.
  • Verzorg ook het mondslijmvlies door de mond krachtig te spoelen en te gorgelen met kraanwater, waarin eventueel kamille opgelost kan worden.
  • Heeft u een kunstgebit, dan is het belangrijk dit ook schoon te maken en het bij het spoelen uit te doen, zodat de hele mond goed schoon wordt.
  • Voorkom kloofjes door de lippen en mondhoeken vet te houden.
  • Moet u naar de tandarts, vertel dan dat u een behandeling met chemotherapie ondergaat. Dit kan betekenen dat sommige tandheelkundige ingrepen beter even kunnen wachten.

Vermoeidheid

Ernstige vermoeidheid kan een vervelend gevolg zijn van de chemotherapie. Tot voor kort werd vaak geadviseerd het rustig aan te doen tijdens de chemotherapie en vooral niet inspannend bezig te zijn.

Uit onderzoek is nu gebleken dat dit rustig aan doen ernstige vermoeidheid niet kan voorkomen. Er is zelfs aangetoond dat bewegen tijdens de chemotherapie vermoeidheid beperkt en een positieve invloed heeft op het lichamelijk en emotioneel functioneren. Het advies is dus niet rust, maar juist bewegen. Met bewegen wordt niet intensief sporten bedoeld maar lopen, fietsen, zwemmen, etc.

Het is belangrijk te streven naar ongeveer 2,5 uur per week lichamelijk actief te zijn, bijvoorbeeld elke dag 20 - 30 minuten in eigen tempo. Voor iemand die al voldoet aan de streefwaarde is het advies om dit tijdens de chemotherapie ook zo lang mogelijk vol te houden.

Invloed op het zenuwstelsel

Mitoxantron kan, hoewel zelden, invloed hebben op het zenuwstelsel. Dit kan zich uiten in een gevoel van slaperigheid, verwardheid, onrust en spierzwakte.

Wat kunt u doen?

De klachten verdwijnen snel vanzelf. Bent u ongerust neem dan contact op met uw oncoloog.

Chemotherapie en uitscheidingsproducten

In uitscheidingsproducten kunnen nog geruime tijd resten cytostatica voorkomen. Het gaat hier om urine, ontlasting, drain- en wondvocht en bloed.

Direct contact met cytostatica of resten in uitscheidingsproducten kan voor anderen schadelijk zijn voor de gezondheid. Dit geldt speciaal voor hen die dagelijks met chemotherapie werken en is niet van toepassing voor uw naasten. Ga intimiteit dus vooral niet uit de weg!

Braaksel is alleen risicovol als de chemotherapie als tablet, capsule of drank is ingenomen, en dan tot 2 uur na inname.

Na een Mitoxantron kuur zijn er gedurende 7 dagen resten chemotherapie aanwezig

Wat kunt u doen?

  • Voorkom verspreiding van resten cytostatica in uitscheidingsproducten door spetteren of morsen.
    • Urine en ontlasting kunnen via het riool geloosd worden; u kunt dus gewoon het toilet gebruiken.
  • Mannen wordt geadviseerd zittend te plassen. Druppels kunt u met toiletpapier verwijderen. Voordat u doortrekt dient u het deksel naar beneden te doen om spatten te voorkomen.
  • Als u na een kuur op de polikliniek voor vertrek naar het toilet wilt, dient u het toilet van de dagbehandeling te gebruiken.
  • Is er sprake van wondverzorging of incontinentie vraag dan de folder ‘Cytostatica en uitscheidingsproducten’.

Wanneer contact met Amsterdam UMC, locatie VUmc ?

Bij een kuur kunnen zich dus tal van ‘normale’ bijwerkingen voordoen. Deze kunnen vervelend zijn, maar vormen geen reden tot ongerustheid. Het is goed te weten dat de mate waarin de bijwerkingen optreden niets zegt over het uiteindelijk resultaat van de behandeling. Uiteraard staat u niet alleen. U kunt rekenen op de hulp en steun van Amsterdam UMC. Met vragen of problemen kunt u bij ons terecht. Doet zich iets ongewoons voor, dat u niet vertrouwt, aarzelt u dan niet om contact op te nemen met de afdeling Medische oncologie.

Neem in ieder geval contact op bij:

  • koorts (temperatuur boven 38.5°C onder de oksel met een oorthermometer gemeten)
  • koude rillingen
  • spontane blauwe, aanhoudende diarree
  • ontstoken mondslijmvlies.

Ook bij elk ander nieuw verschijnsel waarvan u denkt dat het belangrijk kan zijn is het verstandig om contact op te nemen.

Wie kunt u bellen indien u contact moet opnemen of vragen heeft?

’s Avonds, ’s nachts of in het weekend

vragen over (her)opname of overige vragen

  • verpleegafdeling 3C telefoonnummer (020) 444 21 31

Maandag t/m vrijdag van 8.30 -15.30 uur

voor alle overige vragen

  • administratie polikliniek telefoon 020 – 444 05 22

Meer informatie

Als u meer wilt weten of in contact wilt komen met andere patiënten kanker, dan kunt u zich wenden tot de adressen die u vindt in het logboek en / of onderstaande adressen.

www.prostaatkankerstichting.nl

Postbus 8152 – 3503 RD Utrecht

voor lotgenotencontact

https://verwijsgidskanker.nl

In de Verwijsgidskanker vindt u oncologisch gespecialiseerde hulpverlener(s), bijvoorbeeld voor revalidatie.

De volgende informatie van Amsterdam UMC en van KWF Kankerbestrijding kan interessant voor u zijn. Kijk in de wachtruimte of vraag ernaar bij de verpleging:

  • prostaatkanker
  • leven met kanker
  • vermoeidheid na kanker
  • kanker en sexualiteit
  • uitzaaiingen bij kanker
  • hormonale therapie bij kanker
  • pijnbestrijding bij kanker
  • chemotherapie
  • voeding bij kanker
  • Look good… Feel better
  • cytostatica en uitscheidingsproducten.