Wat betekent mijn lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap?
Volgens de wet op de Lijkbezorging worden de lichamen van overledenen begraven of gecremeerd. Daarnaast is het mogelijk dat u tijdens uw leven besluit uw lichaam ter beschikking te stellen aan de wetenschap. Door uw besluit wordt uw lichaam na overlijden overgedragen aan een anatomisch instituut en vindt er geen traditionele uitvaart plaats. U kiest ervoor om na uw dood uw lichaam te bestemmen voor het onderwijs aan (medische) studenten, de nascholing van artsen en voor de onderzoeksvragen die wetenschappers proberen te beantwoorden.
Wie kan zich aanmelden als lichaamsdonor?
Iedereen, die boven de 18 jaar oud is, wilsbekwaam is en niet besmet is met Hepatitis B, C of HIV, kan zich aanmelden als lichaamsdonor. Het lichaamsgewicht mag niet meer dan 150 kilogram zijn.
Hoe kan ik mijn lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap?
Door het invullen van een wilsbeschikking (codicil) kunt u uw lichaam ter beschikking stellen. Deze wilsbeschikking is alleen rechtsgeldig als deze handgeschreven en ondertekend is. Als het voor u niet mogelijk is om de wilsbeschikking zelf te schrijven, dan mag een naaste dit voor u doen, zolang de wilsbeschikking door de lichaamsdonor zelf ondertekend is. Nadat wij uw ingevulde formulieren hebben ontvangen, wordt uw wens door onze administratie vastgelegd. U krijgt een ontvangstbevestiging met een inschrijvingsnummer toegestuurd.
Wat gebeurt er direct na overlijden als ik mijn lichaam ter beschikking aan de wetenschap stel?
Uw lichaam wordt kort na uw overlijden (binnen 24 uur) overgebracht naar het Amsterdam UMC via een uitvaartonderneming, waar het Amsterdam UMC een samenwerkingsverband mee afgesloten heeft. U kunt niet kiezen voor een eigen, andere uitvaartonderneming. Amsterdam UMC zorgt via de uitvaartonderneming voor het transport van uw lichaam en neemt de kosten daarvan voor haar rekening. Mochten er mortuariumkosten zijn, dan worden deze eveneens betaald door het Amsterdam UMC.
Voor welke doeleinden kan mijn lichaam gebruikt worden?

Bij aankomst in het Amsterdam UMC zal uw lichaam voorbereid worden om het voor anatomisch onderwijs of onderzoeksdoeleinden (ontleding) geschikt te maken. Kleding wordt verwijderd en afgevoerd; sieraden en bezittingen kunnen niet bij de overledene blijven. Het is verstandig om geen bezittingen mee te geven. Het lichaam wordt daarna meestal gebalsemd of ingevroren, voordat het gebruikt gaat worden.

Een klein aantal lichamen wordt gebruikt voor biologisch-forensisch onderzoek. Dit onderzoek richt zich op de vraag wat er na de dood onder verschillende omstandigheden gebeurt met een lichaam. Het gaat daarbij vooral om de processen, die plaatsvinden als weefsels en organen gaan ontbinden, om de omgevingsfactoren, die daarop van invloed zijn en om de effecten op het lichaam van niet-natuurlijke processen. Kennis van deze processen is van groot belang om bijvoorbeeld vast te stellen hoe lang iemand overleden is of onder welke omstandigheden. In juridische situaties kan dergelijke informatie van doorslaggevend belang zijn bij het oplossen van een misdaad.

Mocht u bezwaar hebben tegen het gebruik van uw lichaam voor biologisch-forensisch onderwijs en onderzoek, dan kunt u dat op de door u ingevulde wilsbeschikking aangeven.

Wanneer wordt mijn lichaam na overlijden niet geaccepteerd?

Er zijn een aantal mogelijke omstandigheden waarin uw lichaam niet geaccepteerd wordt na overlijden, ook al bent u ingeschreven als lichaamsdonor bij het lichaamsdonatieprogramma van het Amsterdam UMC. Het is daarom altijd verstandig uw uitvaartverzekering aan te houden, voor het geval een van de onderstaande redenen zich voor doet.

  1. Als u op een onnatuurlijke manier (bijvoorbeeld door een ongeval, een misdrijf, brand of verdrinking) komt te overlijden, zal het lichaam voor obductie in beslag genomen worden door justitie. Het lichaam kan daarna niet meer gebruikt worden voor de donatie-doeleinden. Dat is ook het geval als er om een andere reden een obductie uitgevoerd wordt (bijvoorbeeld omdat de nabestaanden zelf meer duidelijkheid willen over de doodsoorzaak).
    Euthanasie is overigens geen reden voor ons om een lichaam te weigeren.
  2. Lichamen van overleden lichaamsdonoren, besmet met Hepatitis B, C of HIV, worden geweigerd in verband met het mogelijk besmettingsgevaar voor onze medewerkers en studenten. Er wordt een bloedonderzoek uitgevoerd om dit te testen.
  3. Als de overlijdensmelding later dan 24 uur na overlijden wordt gedaan. In dat geval is het lichaam niet meer te balsemen of in te vriezen en kan daarom dan niet geaccepteerd worden.
  4. Als u in het buitenland komt te overlijden, kan het lichaam om juridische redenen niet geaccepteerd worden.
  5. Tenslotte kan het gebeuren dat uw lichaam door capaciteitstekort niet door het Amsterdam UMC geaccepteerd kan worden. Acceptatie is namelijk afhankelijk van het aantal studenten en artsen dat wij mogen opleiden. De onderwijsprogramma’s zijn bepalend voor het aantal lichamen dat wij per jaar kunnen accepteren. Niettemin zou het heel goed kunnen dat anatomische instituten van andere universiteiten in Nederland op zo’n moment nog wél de mogelijkheid hebben het lichaam te accepteren. Mocht dat het geval zijn dan kunnen wij uw lichaam (met uw gegevens) overdragen.
Kunnen nabestaanden nog afscheid nemen?
We proberen zoveel mogelijk rekening te houden met de wensen van de nabestaanden. Met de uitvaartonderneming kunnen daarover afspraken gemaakt worden. Houdt u er wel rekening mee dat het lichaam van de lichaamsdonor binnen 24 uur bij ons instituut binnen gebracht moet worden. Wilt u afscheid nemen in een uitvaartcentrum of een verzorging door de uitvaartonderneming, dan kan dat vaak nog op de dag van overlijden. Dit is op eigen kosten. In het Amsterdam UMC is geen gelegenheid voor een condoleanceplechtigheid.
Wie betaalt de kosten na mijn overlijden als ik mijn lichaam ter beschikking stel?

Bij acceptatie van het lichaam komen de volgende kosten voor rekening van het Amsterdam UMC:

  • het vervoer van de plaats van overlijden naar het Amsterdam UMC (binnen Nederland)
  • de aangifte van overlijden en het aanvragen van het verlof tot ontleding bij de gemeente van overlijden
  • de akte van overlijden. Deze akte van overlijden wordt naar de contactpersoon toegestuurd door de uitvaartonderneming. De akte van overlijden heeft u nodig om verdere zaken administratief af te handelen.
  • na gebruik: het transport van het Amsterdam UMC naar het crematorium
  • de kosten van de crematiekist
  • de crematie van de stoffelijke resten
  • de kosten van de verstrooiing van de as

Andere overige kosten komen rechtstreeks voor rekening van de nabestaanden. Hierbij moet u denken aan gebruik uitvaartcentrum, verzorging door de uitvaartondernemer, rouwkaarten, advertenties, herdenkingsattributen en dergelijke, als u hiervoor kiest.

Wat te doen bij overlijden van een lichaamsdonor?

Onderstaande informatie is gericht aan de nabestaanden van donoren:

  • Neemt u altijd eerst contact op met de huisarts, schouwarts of weekendarts. De arts moet eerst het overlijden vaststellen en zal de overlijdensverklaringen invullen.
  • Neem daarna contact op met ons op telefoonnummer 020-4448050. Kies voor optie 1 in het keuzemenu -> het melden van een overlijden. Via optie 1 wordt u doorverbonden met het uitvaartbedrijf, waar wij een samenwerking mee hebben. Het is verplicht om de melding via dit uitvaartbedrijf te doen. Kiest u zelf voor een ander uitvaartbedrijf, dan worden de kosten niet door ons vergoed. Zorgt u dat u de gegevens van de overledene bij de hand heeft (naam, voornamen, geboortedatum, geboorteplaats, naam/adres van de contactpersoon en naam/adres van de huisarts van de overledene). De contactpersoon is ons aanspreekpunt en is ook degene, die de akte van overlijden zal ontvangen.
  • Het uitvaartbedrijf gaat u vragen wanneer het lichaam van de overledene opgehaald kan worden. Het lichaam moet binnen 24 uur na overlijden bij ons binnengebracht worden. Wij vragen u dan ook zo snel mogelijk na overlijden contact met ons op te nemen. Er is dan evengoed nog tijd om afscheid te nemen, als dit de termijn van 24 uur na overlijden niet overschrijdt. Let op: laat u niet haasten en zorgt u dat u voldoende tijd neemt om afscheid te nemen binnen de genoemde 24 uur na overlijden. Na het ophalen van het lichaam van de lichaamsdonor is er geen mogelijkheid meer tot het nemen van afscheid.
  • Op het afgesproken moment komt de uitvaartverzorging het lichaam van de lichaamsdonor ophalen. Het ophalen van het lichaam gebeurt per brancard. Zorgt u ervoor dat u geen bezittingen of sieraden (of bril) meegeeft. Alle kleding die de overledene aanheeft, wordt bij binnenkomst in het Amsterdam UMC afgevoerd. Houdt u hier dus rekening mee. Tekeningen en bloemen mogen wel mee gegeven worden.

Als het lichaam bij het Amsterdam UMC is binnen gebracht, ontvangt u hier een bevestigende brief van, waarin wij onze dank uiten voor de lichaamsdonatie.

U ontvangt geen verder bericht omtrent de crematie van de stoffelijke resten of de verstrooiing van de asresten.

Vindt er na ontleding een crematie of begrafenis plaats?

Nadat het lichaam voor onderwijs- en/of onderzoeksdoeleinden gebruikt is, worden de stoffelijke resten naar een crematorium gebracht. De crematie vindt anoniem plaats en de kosten zijn voor rekening van het Amsterdam UMC . Het is niet mogelijk om een tijdsindicatie of informatie over de crematiedatum te geven. De crematie kan enkele weken, maanden of zelfs jaren na overlijden plaatsvinden. De asresten worden verstrooid over de Noordzee. Bij de verstrooiing van de as kunnen de nabestaanden niet aanwezig zijn. Het is voor nabestaanden ook niet mogelijk om asresten terug te krijgen nadat de crematie heeft plaatsgevonden. Indien uw lichaam is overgedragen aan een ander anatomisch instituut, verzorgen zij de crematie in een door hun gekozen crematorium.

Jaarlijks wordt er een herdenkingsbijeenkomst voor nabestaanden van lichaamsdonoren georganiseerd, waarvoor u een uitnodiging zult ontvangen. De uitnodiging wordt ongeveer zes weken voordat de herdenking plaatsvindt verstuurd.

Wordt mijn lichaam onderzocht op ziektes of doodsoorzaak?
Uw lichaam wordt niet specifiek onderzocht op doorgemaakte ziektes of om de doodsoorzaak te achterhalen. Wel wordt er via een bloedtest gescreend op infectieziekten (HIV, hepatitis B en hepatitis C). Mocht een lichaamsdonor positief testen op een van deze drie besmettingen, dan zullen wij het lichaam verder niet meer gebruiken. Het lichaam wordt dan overgebracht naar het crematorium. De nabestaanden worden niet op de hoogte gebracht van de bloeduitslagen. Ook vragen wij uw medische gegevens (doorgemaakte ziektes en operaties) op bij uw huisarts na uw overlijden. Uiteraard zal deze informatie strikt vertrouwelijk behandeld worden. Alle medische gegevens blijven onder het medische beroepsgeheim vallen.
Kan ik ook orgaandonor blijven?
Het is mogelijk zowel een donorcodicil voor orgaandonatie te hebben als een wilsbeschikking voor lichaamsdonatie. Mochten uw organen bij overlijden geschikt te zijn voor donatie, dan heeft dat proces voorrang. Nadat de bruikbare organen in het ziekenhuis zijn verwijderd, wordt uw lichaam alsnog naar het Amsterdam UMC overgebracht.
Kan ik ook donor zijn bij de Nederlandse Hersenbank, de Hartenbank of bij andere donatieprogramma’s, zoals weefseldonaties?
Al deze combinaties zijn helaas uitgesloten.
Kan ik terugkomen op mijn wens?

Als u later uw beslissing wilt herroepen, kunt u dit schriftelijk en zonder opgave van redenen aan ons kenbaar maken.

Het adres is: Amsterdam UMC, afdeling Lichaamsdonatie, Antwoordnummer 7700, 1000 SN Amsterdam. U kunt ons ook mailen via lichaamsdonatie@amsterdamumc.nl.
U ontvangt van ons een schriftelijke bevestiging van de herroeping.

Moet ik anderen informeren?
Het is belangrijk met uw naasten en/of uw huisarts te bespreken dat u uw lichaam ter beschikking van de wetenschap wilt stellen en daartoe een wilsbeschikking heeft opgesteld, opdat zij kennis nemen van de donatieprocedure en weten wat er van hen verwacht wordt als u komt te overlijden (zie ook hierboven: Wat te doen bij het overlijden van een lichaamsdonor?). Zonder hun bereidwillige medewerking worden wij niet geïnformeerd en vindt er geen donatie plaats.
De procedure in het kort
  • U vult de formulieren voor de wilsbeschikking in en stuurt deze terug in de bijgeleverde antwoordenvelop.
  • Onze administratie beoordeelt de wilsbeschikking op volledigheid en registreert uw inschrijving.
  • U ontvangt een kopie van uw wilsbeschikking retour, samen met een inschrijvingsnummer en informatie over de handelwijze na uw overlijden. Dit bewaart u zorgvuldig bij uw andere belangrijke papieren.
  • U informeert uw huisarts en bij voorkeur één of meerdere nabestaanden over uw wens.
Kan lichaamsdonatie plaatsvinden nadat iemand al overleden is en de lichaamsdonor niet bij leven zijn donatie geregeld heeft?
Lichaamsdonatie kan nooit plaatsvinden, nadat iemand al overleden is en bij leven de lichaamsdonatie niet heeft vastgelegd. Het is absoluut noodzakelijk dat de lichaamsdonor diens wens voor lichaamsdonatie bij het Amsterdam UMC vastlegt bij leven. Registratie in ons systeem en een bevestiging dat de lichaamsdonor geaccepteerd is, zijn bindende voorwaarden.
Kan lichaamsdonatie op korte termijn geregeld worden, bijvoorbeeld als een lichaamsdonor al in een terminale faseis?

Indien nodig kan de lichaamsdonatie binnen een dag geregeld worden, tenzij er een inschrijvingsstop is. Lichaamsdonatie hoeft dus niet een bepaalde tijd voor overlijden geregeld te zijn.

Mocht er haast geboden zijn bij het in orde maken van de lichaamsdonatie, neemt u dan telefonisch contact met ons op.

Heeft u nog vragen?

Neemt u dan telefonisch of schriftelijk contact met ons op:

Amsterdam UMC, afdeling Lichaamsdonatie

lichaamsdonatie@amsterdamumc.nl

Op dinsdag, donderdag en vrijdag zijn we eveneens telefonisch bereikbaar tussen 10 uur en 12 uur via telefoonnummer 020-4448050.

Belangrijk: Wij verzoeken u wijzigingen in uw woonadres, huisarts of nabestaanden via het mailadres lichaamsdonatie@amsterdamumc.nl aan ons door te geven.